Historia Tymbarku
05/11/2015
Gmina Tymbark to malownicza gmina położona w południowej części Małopolski, około 70 km na południe od Krakowa, w centrum Beskidu Wyspowego. Otaczają ją trzy góry: od południowego zachodu Łopień 951 m n.p.m., od wschodu Paproć 645 m n.p.m., a od strony północnej Zęzów 705 m n.p.m.

      W skład Gminy wchodzi 5 wiosek: Tymbark, Podłopień, Piekiełko, Zamieście i Zawadka. Siedzibą władz gminnych jest miejscowość Tymbark, którego korzenie sięgają XIV wieku.

     Pierwszy pisemny dokument o miejscowości Tymbark pochodzi  z 2 lipca 1353 roku. Jest to wydany przez króla Kazimierza Wielkiego akt, na mocy którego założono (na prawie magdeburskim) miasto o nazwie Jodłowa Góra. Miejscowość  usytuowana między rzekami Łososiną              i Stopnicą, wśród szczytów górskich Zęzowa i Łopienia. Prawdopodobnie większość pierwszych osadników nowo założonego miasta była pochodzenia niemieckiego (pierwszy wójt Kunad był Niemcem). To uzasadnia fakt, iż nazwę miasta zmieniono wkrótce na Tannenberg. Nazwa uległa spolszczeniu i przyjęła ostatecznie w XVI wieku  brzmienie Tymbark. Ze względu na brak wystarczających źródeł, nie można ustalić pełnej listy wójtów dla średniowiecznego Tymbarku. Wiadomo jednak na pewno, że w imieniu króla Tymbarkiem zarządzali wójt Kunad.

     Słynny kronikarz Długosz napisał o kościele w Tymbarku: (...) miasto posiada kościół  parafialny drewniany pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (...).

       XVI wieku dobrami tymbarskimi zarządzali urzędnicy królewscy, zwani wielkorządcami, natomiast urząd wójta pełnili wtedy kolejno członkowie rodziny Jordanów z Zakliczyna (do 1551 roku). W XVI wieku przywilejem króla Zygmunta Starego wprowadzono w Tymbarku cotygodniowy targ i dwa jarmarki rocznie. Od drugiej połowy XVI wieku wyłączono ziemię tymbarską spod władzy wielkorządców królewskich, aż do czasu rozbiorów Polski. Tymbark wraz z przyległymi do niego wsiami (Jasna, Podłopień, Słopnice Królewskie, Zamieście i Zawadka), jako dzierżawa pozostawał w zarządzie starostów, którzy jednocześnie, aż do rozbiorów, pełnili funkcje wójtów. Pod koniec XVI wieku założono w Tymbarku szkołę parafialną i szpital. W XVII w. dzierżawa Tymbarska należała do rodziny Lubomirskich. Po pierwszym rozbiorze Polski starostwo tymbarskie znalazło się w zaborze austriackim. W 1830 roku dzierżawa tymbarska została sprzedana i pozostawała do końca II wojny światowej w prywatnych rękach. Zachowano cotygodniowe targi i cztery jarmarki rocznie. Występowały podstawowe rzemiosła (szewc, kowal, grabarz, krawiec, stolarz, gorzelnik, młynarz, szklarz ).

         W XIX wieku nastąpił wyraźny rozwój społeczno-gospodarczy. Powstała w Tymbarku gminna kasa pożyczkowa, uruchomiono w miasteczku również urząd pocztowy. Wraz z oddaniem linii kolejowej Chabówka-Nowy Sącz w 1885 roku założono w Tymbarku telegraf. Połączenie kolejowe umożliwiło wielu mieszkańcom Tymbarku i okolic wyjazdy (najczęściej do Budapesztu) w poszukiwaniu pracy. Ochotniczą Straż Pożarną założono w roku 1878. W 1900 roku założono wodociągi, a w roku 1905 powstała pierwsza spółdzielnia na ziemi tymbarskiej.  W roku 1909 w szkole tymbarskiej były cztery klasy. Ludność okoliczna należała do grupy etnograficznej Lachów Limanowskich. Mieszały się tutaj wpływy ludowej kultury Górali i ludności Pogórza.

          Podczas I wojny światowej Tymbark był terenem przemarszu wojsk rosyjskich  i niemieckich. W okolicy zginęło wielu żołnierzy. Koniec wojny przyniósł Galicji Zachodniej niepodległość. W okresie międzywojennym, w 1934 roku z powodu małej liczby mieszkańców Tymbark utracił prawa miejskie. W 1935 roku założono z inicjatywy wielkiego społecznika i nauczyciela Górskiej Szkoły Rolniczej, inż. Józefa Marka, najważniejszą dla rozwoju Tymbarku i okolic Podhalańska Spółdzielnię Owocarsko-Warzywną. Pod kierownictwem tego człowieka opracowano również kompleksowy program działania w zakresie ogrodnictwa, sadownictwa, szkółkarstwa oraz skupu, przechowywania i przetwarzania owoców i warzyw. Spółdzielnia ta podniosła poziom kultury rolnej w okolicy i zapewniła pracę wielu osobom.

      Po zakończeniu wojny założono w Tymbarku Spółdzielnię Zdrowia, Spółdzielnię Obrotu Zwierzętami Rzeźnymi i Spółdzielnię Wyrobu Materiałów budowlanych. Duże znaczenie dla rozwoju miał istniejący po upaństwowieniu tartak. Mimo dużego rozwoju przemysłu  i usług w okresie powojennym głównym źródłem utrzymania ludności gminy było rolnictwo. Tymbark wyzwolony zostaje spod okupacji niemieckiej w dniu 18 stycznia 1945 roku. W marcu 1945 roku powstaje Gminna Rada Narodowa. W skład Gminy Tymbark wchodziły następujące miejscowości: Tymbark, Podłopień, Zawadka, Piekiełko, Zamieście, Kisielówka, Rupniów, Nowe Rybie, Stare Rybie i Słopnice. Ważną datą był rok 1997, w którym nastąpił podział gminy na dwie samodzielne jednostki administracyjne: Tymbark i Słopnice. Od tego momentu Gmina Tymbark podzielona jest na pięć sołectw: Tymbark,Podłopień, Piekiełko, Zamieście i Zawadka. Gmina zajmuje 3264 ha powierzchni zamieszkiwanej przez około 6 tys. mieszkańców.

Opracowali: Kordeczka Piotr, Goryczka Marcin,

Źródło : www.tymbark.pl

 

Dane kontaktowe
Szkoła Podstawowa
im. Tadeusza Kościuszki
w Zawadce

Zawadka 18
34-650 Tymbark

tel./fax. 018 332 50 36